Pieke’s weblog

De opname hier boven heb ik ooit gemaakt met het oude 6×6 toestel dat ik van mijn vader kreeg toen hij zich een kleinbeeld-camera gekocht had.
De vulpen, een gevaarte van bijna vijf meter, was in 1970 opgesteld voor hotel Struvé in Sappemeer vanwege een groot schrijverscongres dat daar gedurende een week gehouden werd.
Helaas was het buitengewoon mistig toen ik de foto nam - en ook is ‘ie per ongeluk een beetje overbelicht - anders was het hotel op de achtergrond waarschijnlijk nog wel zichtbaar geweest. Boven de ingang hing een groot bord waarop stond: “Congres van Onafhankelijke Schrijvers”.
Ik herinner me nog duidelijk hoe het mij indertijd trof dat volgens de krant alle grote schrijvers aanwezig waren (behoudens enkele die wegens ouderdom of ziekte niet konden komen), maar dat Hermans - die mij daardoor ineens de grootste van allen leek; de enige echte Onafhankelijke; de enige die de enorme pen zou kunnen hanteren - hooghartig bedankt had. Mijn ouders hekelden hem erom (”buitengewoon onaangenaam mens, maakt altijd ruzie, heeft overal kritiek op”), wat me echter nog meer voor hem innam…
Samen met twee vriendjes heb ik gezien hoe de pen op een vrachtwagen gebracht werd. Naast de chauffeur zat een man die een belachelijk grote hoed met slappe rand droeg - een flambard, maar dat het ding zo heette wisten we natuurlijk niet -, en die een enorme snor had die uitliep in twee dunne, nerveus trillende punten. Maar voor de zwarte cape met rode voering die hij droeg hadden we (vanwege de overeenkomst die we zagen met Batman en Superman) bewondering; zo’n cape, dàt was wat!
Achter de cabine van de vrachtwagen was een kraan gemonteerd. De chauffeur ging op het stoeltje van de kraan zitten, omringd door knoppen en handels, terwijl de kunstenaar de kabels losmaakte waarmee de pen op de wagen verankerd had gelegen. Even later hing de pen al te wiebelen boven de betonnen plaat met het gat waarin de ronde bus zou moeten komen die tegen de achterkant van de pen-punt gelast was. Met één hand trachtte de kunstenaar de bus precies boven het gat te houden en met de andere maakte hij afgemeten gebaartjes die zoiets beduiden moesten als ‘beetje zakken’, ‘iets naar links’, ‘ietsje terug’ en uiteindelijk ‘zakken maar…’ en: ‘Ho!’

Gedrieën stonden we op een veilig afstandje en met grote belangstelling alles gade te slaan. Af en toe maakte één van m’n vriendjes een opmerking, maar ik ging zo op in het gebeuren dat ik met grote ogen toekeek en niet luisterde.
De ketting van de kraan bleef strak staan; nu werden eerst de drie kabels bevestigd en daarna liet de chauffeur de kraan nog iets zakken, waarbij echter de haak waarin de ketting eindigde niet vanzelf uit het oog wilde glijden…
Nadat nog enkele pogingen om de haak los te doen komen mislukt waren, begonnen de beide mannen te overleggen…
De kunstenaar overhandigde zijn flambard aan de chauffeur (die deze op zijn kruin zette) en hing zijn cape over de zijkant van de vrachtwagenbak. Tot vermaak van mijn kameraden trok hij daarna zijn schoenen uit, en juist toen ik hen eraan wilde herinneren dat Dik Trom bij het mastklimmen op aanraden van ‘mijnheeg’ Denappel ook zijn schoenen had uitgetrokken (”Tgek je schoenen uit Dik, dan heb je meeg ggip”), stroopte hij z’n sokken af en stopte die in de schoenen. - Ik hield m’n mond dus maar.
Als een aap klom de man naar boven; zijn naakte voeten plaatste hij elk aan een kant van de pen om zich daarmee op te drukken, en zijn handen gebruikte hij enkel om te voorkomen dat hij bij het verplaatsen van zijn voeten naar beneden zou zakken. Zo was hij in een wip boven en haakte de ketting los.
“Hou ‘m maar beet!,” riep de chauffeur hem toe.
Met zijn rechterhand hield de man de haak vast en sierlijk draaide de kraan totdat hij boven de bak van de vrachtwagen hing, terwijl de hydraulische arm van de kraan weer terugzonk naar zijn uitgangsstand. De man landde zachter op zijn voeten dan een kopje dat op het schoteltje terug wordt gezet; en één van m’n vriendjes en ik, gedienstig van bewondering, namen elk een schoen op om hem die aan te reiken.
“Dank je wel jongens,” zei de kunstenaar, “en hoe vind je dat ‘t geworden is?”
“Machtig!,” riepen we, en “Enorm!”.
Tevreden sloeg hij zijn cape weer om.
“Waarvan is t’ie gemaakt?,” wilden we weten.
Hij wees: “Die punt is van roestvrij staal, en de clip ook. De rest is van gepolychromeerd polyester en glasvezel. En over een week wordt ‘ie naar de Salon des Indépendants in Parijs gebracht voor een tentoonstelling.”
We knikten wijs en liepen, diep onder de indruk van de gebruikte termen, terug naar het park waar we meestal speelden.
“Als ik groot ben ga ik ook dingen maken,” beweerde ik ineens.
“Wat dan?,” wilden ze weten.
Ik zweeg nog even, zuchtte alsof de problemen van het scheppen mij al op de schouders lagen, en antwoordde: “Dat weet ik nog niet.”

Alweer geruime tijd geleden beloofde ik Artmus eens een oud verhaaltje op mijn log te plaatsen. Onderstaand is alweer een jaar of twintig geleden geschreven en in een zeer beperkte oplage gepubliceerd. Een hele mooie verjaardag toegewenst Mus!

WIWI

In de Loeks, een stadskrant in Groningen, stond een verhaaltje over Willem Wichtelman, waarin beweerd werd dat hij een kabouter ontmoet had. Dit maakte me nieuwsgierig. Van de krant kreeg ik zijn adres en via de telefoon maakte ik een afspraak met hem. Hij wilde het liefst een interview op de plek waar hij de kabouter gezien had, namelijk op de hoek waar de Iepenlaan uitkomt op een fietspad dat Sprikkenburg heet en dat langs het Van Starkenborgkanaal loopt. “Er staat een bankje,” zei hij erbij.

Afgelopen vrijdag zat ik op dat bankje op hem te wachten:
“Daar was ‘ie, in het gras,” riep hij wijzend nog voor hij van de fiets gestapt was. Hij zette zijn fiets op de stander en vervolgde: “ik had er ook één achterop zitten, zonet.”
“Dan heb je die er wel afgeschopt toen jij je been over het zadel zwaaide,” constateerde ik.
Als antwoord grijnsde hij en ging naast me op het bankje zitten.
“Tja,” begon hij, “ik zal serieus zijn. Natuurlijk had ik er niet één achterop zitten, maar ik weet nu wel dat kabouters niet onderworpen zijn aan de dimensie die wij de werkelijkheid noemen. Ze kunnen door muren heengaan en in het midden van een boom zitten die niet hol is. Ik ben er van overtuigd dat kabouters nooit door treinen of auto’s worden aangereden omdat die hen niet kunnen raken. Dat is ook de reden waarom ze maar zo zelden gezien worden; we kijken gewoon door ze heen.”
“Hoe ben je daar achter gekomen,” vroeg ik hem, “is dit een kaboutertheorie à la Rien Poortvliet?”
“Nee,” zei hij, “ik heb die boeken wel eens ingezien - ze zijn me zelfs meerdere malen aangeboden nadat dat stukje over me in de krant stond - maar ik heb er geen behoefte aan ze te lezen. Eigenlijk gaat dat niet over kabouters; niet over de echte tenminste, zoals ik dat zie… Nee ik heb er nooit iets over gelezen.”
“Wat deed je hier toen je de kabouter zag?”, vroeg ik.
“Kijk, ik was hier op dit bankje gaan zitten enne… ik dacht aan de afgelopen jaren… ja, wat somber eigenlijk.” Hij zuchtte een keer diep en vervolgde, terwijl hij zijn handen hulpeloos spreidde en daarna in de schoot liet vallen: “Het was uit. We hadden geen ruzie of zo, er was gewoon niks meer. Toen zat ik ‘t meest thuis. Boeken… Shit!” Ineens veerde hij op, “ik heb wèl een boek over kabouters gelezen! Dat was ik straal vergeten; een aardig poosje terug al. Hoe heette dat nou…”

Nu had ik bij de afdeling sprookjes in de bibliotheek al in wat boeken staan bladeren, waarbij me er één in het bijzonder was opgevallen. Daarom giste ik: “Kabouters zien, anders kijken, misschien?”
“Ja! Dat was ‘m.” Ineens zweeg hij, keek gedesillusioneerd en vervolgde met zachtere stem: “Ergens had ik er iets echts in gezien… ik bedoel, wat er met me gebeurde op dat moment: ik zat daar even met m’n ogen dicht en dacht aan alles wat ik had gewild en wat onmogelijk bleek te zijn. Ik besloot ‘t op te geven. Niet de vriendschap, maar het verlangen dat er nog was… En toen ik mijn ogen weer open deed schitterde de hele wereld en mij doorstroomde een gevoel…” Hier stokte hij, knikte, glimlachte… Schudde dan zacht het hoofd en besloot met een verontschuldigend gebaar: “Toen was de kabouter daar.” Hij wees daarbij naar ongeveer dezelfde plek als hij gedaan had toen hij nog op de fiets zat.
“Hoe zag hij er eigenlijk uit?, vroeg ik.
“Nou,” zei hij en begon in zijn zakken te zoeken, “ik heb er een tekeningetje van gemaakt. Daar is ‘ie al.” Uit zijn binnenzak haalde hij een boekje en liet me een kleine pentekening van een dik mannetje met een heel grote muts zien. “Hij was trouwens minder dik,” voegde hij daaraan toe, “en eigenlijk dacht ik eerst dat het een kind was dat zich verkleed had. Qua kleding had hij zó uit de Middeleeuwen kunnen komen. Dat tekeningetje is niet helemaal goed; dat is nooit mijn sterkste kant geweest.” Nu begon hij in zijn zakken naar een pen te zoeken. Ik nam er één uit m’n borstzak en stak die hem toe.
“O, dank je,” zei hij, nam ‘m aan en begon op een schone bladzijde met een nieuw tekeningetje.
“Hoe groot was hij ongeveer?”
“Zoiets,” zei hij schattend en hield de hand met de pen erin een klein eindje boven kniehoogte, “maar ‘t was moeilijk te zien; hij zat daar gewoon hè, met z’n rug naar me toe. Ik wist ineens dat het een kabouter was toen hij zijn gezicht naar mij toedraaide, maar ik wist toen ineens niet meer of ik mijn ogen gedurende een paar seconden of urenlang gesloten had. Ik voelde mij… ik voelde mij als Sneeuwwitje die na honderd jaar ontwaakt.”
“Doornroosje?,” verbeterde ik.
“Ach ja natuurlijk, Doornroosje,” viel hij me bij. “Dat ik die zomaar door elkaar haal. Nou, die kap was van leer, bruin,” levendig gesticuleerde hij in de lucht, “en het jackje en de broek waren roodbruin; het jack iets helderder rood dan de broek. Om z’n middel had’ie een stuk gevlochten touw… een pij als van een monnik, maar dan kort en met een broek eronder. En de schoenen liepen uit in een punt, laarsjes eigenlijk; als van Robin Hood.
Ineens viel hij stil, keek naar de plek waar hij al twee keer naar gewezen had en knipperde een paar maal met z’n ogen. Zonder me aan te zien zei hij zacht: “Daar is ‘ie weer…”

Met mijn ogen volgde ik de richting van zijn uitgestoken vinger… Niets te zien dan gras. Of… was het daar niet platgedrukt? Even leek het of ik daar een kleine schim zag, maar het was gewoon een plek met rode klaver.
“In het klaver,” verduidelijkte hij, “en hij noemt me Wiwi en verzoekt mij m’n mond te houden.”
Dat deed Willem. Hij leek aandachtig te luisteren. Ik keek eens naar hem, en weer terug naar de plek waarop zijn aandacht gericht was. Waarachtig! Daar was een bruinige schim te zien. Een bleke vlek erin. Een gezichtje! Zag ik nu ook zelf de kabouter? Eventjes maar; het leek niet meer dan een flard van een droom.
Willem, die met z’n ellebogen op de knieën had zitten kijken, kwam weer overeind en zei: “Nu is hij weg. Heb je gehoord wat hij zei?”
Verbaasd schudde ik van nee; ik was er al niet eens meer zeker van of ik wel iets gezien had…
“Hij zei: `Men kan wel steeds meer-en-groter willen, maar soms is kleiner en minder beter’ en: `De problemen beginnen daar waar de één zich superieur begint te voelen boven de anderen en de natuur’ - dat soort dingen; maar het meeste ben ik alweer vergeten”. Hij keek er wat spijtig bij en vervolgde: “maar eigenlijk wil ik nu naar huis gaan en proberen op te schrijven wat ik me nog herinner… Jij zag ‘m toch ook?”
“Ik weet ‘t niet,” zei ik, “het was alsof ik iets zag maar… nee, in feite geloof ik niet in kabouters.”
“Geloven is niet-weten; wie weet gelooft niet,” antwoordde Willem en stak me zijn hand toe: “het beste d’r mee… Laat je me het artikel wel even lezen voordat je ‘t publiceert?” Dat beloofde ik hem. Hij stapte op zijn fiets en grapte, terwijl hij met z’n duim over de schouder naar de lege bagagedrager wees: “En de kabouter neem ik mee naar huis”.
Hij was al verdwenen eer ik mijn pen miste.